Maharashtra Drought Taluka List 2026: राज्यातील शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. खरीप हंगाम 2026 मधील परिस्थिती लक्षात घेऊन महाराष्ट्र शासनाने राज्यातील 265 तालुक्यांमध्ये Trigger-1 (प्रथम कळ) अंतर्गत दुष्काळी परिस्थिती लागू करून विविध उपाययोजना आणि सवलती देण्याचा निर्णय घेतला आहे.
महाराष्ट्र शासनाच्या मदत व पुनर्वसन विभागाने 25 सप्टेंबर 2026 रोजी याबाबत शासन निर्णय (GR) जारी केला आहे. कृषी आयुक्तांच्या अहवालानुसार जूनपासूनच्या कालावधीतील पर्जन्याची तूट आणि इतर घटकांमुळे 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळी परिस्थिती दिसून आली आहे.
शेतकऱ्यांना नेमका काय फायदा होणार?
या 265 तालुक्यांतील दुष्काळग्रस्त भागासाठी राज्य शासनाने विशेष बाब म्हणून 12 उपाययोजना आणि सवलती लागू करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
- जमीन महसुलात सूट दिली जाणार आहे.
- पीक कर्जाचे पुनर्गठन करण्यात येईल.
- शेतीशी निगडित कर्जाच्या वसुलीस स्थगिती दिली जाईल.
- कृषी पंपाच्या चालू वीजबिलात सूट दिली जाईल. GR मध्ये 7.5 हॉर्सपॉवरपर्यंतच्या कृषी पंपांचे वीजबिल आधीच माफ असल्याचे नमूद असून त्यावरील वीजपंपांना ही सूट लागू असल्याचे म्हटले आहे.
- शालेय आणि महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्कात माफी दिली जाईल.
- रोजगार हमी योजनेच्या कामांच्या निकषात शिथिलता आणून जास्तीत जास्त कामे सुरू केली जातील.
- गरज असलेल्या ठिकाणी टँकरद्वारे पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून दिले जाईल.
- टंचाई जाहीर केलेल्या गावांमध्ये शेतकऱ्यांच्या शेतीपंपाची वीज जोडणी खंडित केली जाणार नाही.
- शेतीवर अवलंबून असलेले शेतकरी व मजूर यांना अन्नधान्याची टंचाई होणार नाही यासाठी व्यवस्था केली जाईल.
- जनावरांसाठी आवश्यक चाऱ्याची व्यवस्था केली जाईल.
- जलसंधारणाची कामे सुरू केली जातील.
- पिण्याचे पाणी आणि जनावरांसाठी पाण्याचे नियोजन केले जाईल.
आता शेतकऱ्यांच्या शेताचे पंचनामे होणार
- Trigger-1 लागू असलेल्या 265 तालुक्यांमध्ये जिल्हाधिकाऱ्यांनी पंचनाम्याची कार्यवाही तात्काळ सुरू करावी, असे शासन निर्णयात म्हटले आहे.
- सर्वेक्षण केलेल्या क्षेत्रातील पिकांची स्थिती दर्शविणारे फोटो आणि GPS Coordinates संकलित करून पिकांच्या परिस्थितीचा अहवाल कृषी आयुक्तांमार्फत शासनाकडे तात्काळ सादर करण्याचे निर्देश आहेत.
पीक नुकसानीची आर्थिक मदत किती मिळणार?
- याबाबत शेतकऱ्यांनी एक महत्त्वाची बाब लक्षात घ्यावी. या GR मध्ये पीक नुकसानीसाठी प्रति हेक्टर किती रुपये मिळणार, अशी रक्कम जाहीर करण्यात आलेली नाही.
- शासन निर्णयानुसार 265 तालुक्यांतील दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांना शेतीपिकांच्या नुकसानीबाबतची मदत विहित कार्यपद्धती पूर्ण केल्यानंतर स्वतंत्र शासन निर्णयाद्वारे जाहीर केली जाणार आहे.
- त्यामुळे सध्या सोशल मीडियावर एखादी ठरावीक नुकसानभरपाईची रक्कम सांगितली जात असल्यास अधिकृत GR येईपर्यंत ती निश्चित समजू नये.
265 दुष्काळग्रस्त तालुक्यांची जिल्हानिहाय यादी
शासन निर्णयाच्या परिशिष्ट-1 मध्ये Trigger-1 लागू असलेल्या तालुक्यांची संपूर्ण यादी देण्यात आली आहे. PDF च्या पृष्ठ 4 ते 6 मध्ये ही जिल्हानिहाय यादी आहे.
| जिल्हा | तालुके | संख्या |
|---|---|---|
| ठाणे | – | 0 |
| पालघर | – | 0 |
| रायगड | श्रीवर्धन | 1 |
| रत्नागिरी | रत्नागिरी, संगमेश्वर, राजापूर | 3 |
| सिंधुदुर्ग | सावंतवाडी, दोडामार्ग, कणकवली, कुडाळ, वैभववाडी, मालवण, देवगड, वेंगुर्ला | 8 |
| नाशिक | मालेगाव, बागलाण, कळवण, नांदगाव, सुरगणा, इगतपुरी, पेठ, सिन्नर, येवला, देवळा | 10 |
| धुळे | धुळे, साक्री, शिंदखेडा, शिरपूर | 4 |
| जळगाव | एरंडोल, पारोळा, धरणगाव, चोपडा, पाचोरा, जामनेर, जळगाव, भडगाव, अमळनेर, रावेर, चाळीसगाव, भुसावळ, बोदवड, मुक्ताईनगर, यावल | 15 |
| नंदुरबार | अक्कलकुवा, शहादा, नंदुरबार, नवापूर, तळोदा, अक्राणी | 6 |
| अहिल्यानगर | नगर, पारनेर, श्रीगोंदा, कर्जत, जामखेड, शेवगाव, पाथर्डी, नेवासा, राहुरी, संगमनेर, अकोले, कोपरगाव, श्रीरामपूर, राहाता | 14 |
| पुणे | भोर, वेल्हा, खेड, शिरूर, बारामती, इंदापूर, दौंड, पुरंदर | 8 |
| सोलापूर | उत्तर सोलापूर, दक्षिण सोलापूर, बार्शी, अक्कलकोट, मोहोळ, माढा, करमाळा, पंढरपूर, सांगोला, माळशिरस, मंगळवेढा | 11 |
| सांगली | मिरज, आटपाडी, जत, कवठेमहांकाळ | 4 |
| सातारा | सातारा, खटाव, माण, फलटण, खंडाळा, महाबळेश्वर | 6 |
| कोल्हापूर | पन्हाळा, राधानगरी, गगनबावडा, भुदरगड, आजरा, चंदगड | 6 |
| छ. संभाजीनगर | छ. संभाजीनगर, कन्नड, सोयगाव, पैठण, वैजापूर, गंगापूर, खुलताबाद, सिल्लोड, फुलंब्री | 9 |
| जालना | बदनापूर, घनसावंगी, अंबड, जालना, परतूर, मंठा, भोकरदन, जाफ्राबाद | 8 |
| बीड | बीड, गेवराई, माजलगाव, केज, आंबेजोगाई, परळी, आष्टी, पाटोदा, शिरूर कासार, धारूर, वडवणी | 11 |
| लातूर | लातूर, औसा, अहमदपूर, निलंगा, उदगीर, चाकूर, रेणापूर, शिरूर अनंतपाळ, देवणी, जळकोट | 10 |
| धाराशिव | धाराशिव, कळंब, भूम, वाशी, तुळजापूर, लोहारा, परंडा, उमरगा | 8 |
| नांदेड | नांदेड, बिलोली, कंधार, लोहा, हदगाव, भोकर, देगलूर, किनवट, हिमायतनगर, माहूर, धर्माबाद, उमरी, अर्धापूर, नायगाव | 14 |
| परभणी | पूर्णा, पालम, परभणी, सोनपेठ, जिंतूर, गंगाखेड, सेलू, मानवत, पाथरी | 9 |
| हिंगोली | हिंगोली, औंढा नागनाथ, कळमनुरी, सेनगाव, वसमत | 5 |
| बुलढाणा | जळगाव जामोद, संग्रामपूर, चिखली, देऊळगावराजा, मेहकर, बुलढाणा, सिंदखेडराजा, लोणार, खामगाव, शेगाव, मलकापूर, मोताळा, नांदुरा | 13 |
| अमरावती | अमरावती, भातुकली, चांदूर रेल्वे, नांदगाव खं., धामणगाव रेल्वे, अचलपूर, अंजनगावसुर्जी, तिवसा, धारणी, चिखलदरा, वरुड, मोर्शी, चांदूरबाजार, दर्यापूर | 14 |
| अकोला | अकोट, अकोला, पातूर, तेल्हारा, मूर्तीजापूर, बाळापूर, बार्शीटाकळी | 7 |
| वाशिम | वाशिम, रिसोड, मालेगाव, मंगरुळपीर, कारंजा, मानोरा | 6 |
| यवतमाळ | यवतमाळ, बाभुळगाव, कळंब, दारव्हा, दिग्रस, आर्णी, नेर, पुसद, उमरखेड, महागाव, वणी, मारेगाव, झरी-जामणी, केळापूर, घाटंजी, राळेगाव | 16 |
| वर्धा | वर्धा, सेलू, देवळी, आर्वी, समुद्रपूर, हिंगणघाट, आष्टी | 7 |
| नागपूर | नागपूर, कामठी, सावनेर, पारशिवनी, मौदा, भिवापूर, कळमेश्वर, काटोल, रामटेक, हिंगणा, उमरेड, कुही, नरखेड, नागपूर शहर | 14 |
| भंडारा | भंडारा, पवनी, लाखांदूर | 3 |
| गोंदिया | तिरोडा | 1 |
| चंद्रपूर | चंद्रपूर, भद्रावती, गोंडपिंपरी, राजुरा, कोरपना, मूल, वरोरा, सावली, चिमूर, नागभीड, सिंदेवाही, पोंभुर्णा | 12 |
| गडचिरोली | गडचिरोली, चामोर्शी | 2 |
| एकूण | 265 तालुके | 265 |
ठाणे आणि पालघर जिल्ह्यातील एकही तालुका या यादीत नाही, असे परिशिष्टात नमूद आहे.
शेतकऱ्यांनी आता काय करावे?
- तुमचा तालुका वरील यादीमध्ये असल्यास स्थानिक तहसील कार्यालय, कृषी विभाग आणि जिल्हा प्रशासनाकडून पंचनाम्याबाबत येणाऱ्या सूचनांकडे लक्ष ठेवा. विशेषतः पिकांचे नुकसान झाले असल्यास आवश्यक कागदपत्रे आणि शेत/पिकासंबंधी माहिती तयार ठेवणे उपयोगी ठरेल.
- महत्त्वाचे म्हणजे Trigger-1 लागू होणे आणि अंतिम पीक नुकसानभरपाईची रक्कम जाहीर होणे या वेगळ्या बाबी आहेत. सध्याच्या शासन निर्णयात नुकसानभरपाईची स्वतंत्र रक्कम जाहीर झालेली नाही; ती पुढील स्वतंत्र शासन निर्णयाद्वारे जाहीर केली जाणार आहे.
शासन निर्णयाची महत्त्वाची माहिती
विभाग: मदत व पुनर्वसन विभाग, महाराष्ट्र शासन
शासन निर्णय क्रमांक: समिती-2026/प्र.क्र.82/मदत-2
दिनांक: 25 सप्टेंबर 2026
एकूण Trigger-1 तालुके: 265
GR संकेतांक: 202609261117494941
शासनाचा अधिकृत GR पाहण्यासाठी 👉इथे क्लिक करा👈