Free Education for Girls in Maharashtra: राज्यातील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल आणि गरजू मुलींच्या उच्च शिक्षणाला चालना देण्यासाठी राज्य सरकारने 8 जुलै 2024 रोजी महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला. या निर्णयानुसार पात्र मुलींना 100 टक्के शैक्षणिक शुल्क माफी देण्याची योजना सुरू करण्यात आली. मुलींचे उच्च शिक्षणातील प्रमाण वाढवणे आणि सर्व समाजघटकांतील विद्यार्थिनींना शिक्षणाची संधी उपलब्ध करून देणे हा या योजनेमागील मुख्य उद्देश आहे. सध्या उच्च शिक्षणात मुलींचे प्रमाण सुमारे 36 टक्के असून ते 50 टक्क्यांपर्यंत नेण्याचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे.
Free Education for Girls in Maharashtra
ही योजना सकारात्मक असली तरी तिच्या अंमलबजावणीबाबत अनेक प्रश्न उपस्थित होत आहेत. प्रशासन आणि काही शैक्षणिक संस्थांकडून या योजनेबाबत अपेक्षित गांभीर्य दिसून येत नसल्याची भावना पालक आणि विद्यार्थिनींमध्ये आहे. योजनेचे हे पहिले वर्ष असल्यामुळे काही अडचणी असू शकतात, मात्र प्रत्यक्ष लाभार्थ्यांना येणाऱ्या अडचणी समजून घेणे आवश्यक आहे.
राज्यातील वार्षिक उत्पन्न 8 लाख रुपयांपर्यंत असलेल्या कुटुंबांतील मुलींना आता उच्च आणि व्यावसायिक शिक्षणासाठी मोठा दिलासा मिळणार आहे. सरकारने अशा विद्यार्थिनींसाठी 100 टक्के शुल्क सवलतीची घोषणा केली आहे. शैक्षणिक आणि परीक्षा शुल्कासोबतच विकास निधी, प्रयोगशाळा, लायब्ररी आणि जिमखाना शुल्कालाही माफी देण्यात आली आहे.
यासोबतच सर्व महाविद्यालयांना त्यांचे संपूर्ण शुल्क महाविद्यालयाच्या दर्शनी भागावर जाहीरपणे प्रदर्शित करणे बंधनकारक करण्यात येणार आहे. विद्यार्थिनींना शिक्षणासोबत रोजगाराचा अनुभव मिळावा यासाठी 5 लाख मुलींसाठी “कमवा आणि शिका” योजना सुरू करण्याची तयारी सरकारकडून केली जात आहे. तसेच वसतिगृहाचा खर्च कमी करण्यासाठी पंजाबराव देशमुख योजनेअंतर्गत दरमहा 6 हजार रुपयांची आर्थिक मदत देण्याचाही सरकारचा विचार आहे.
मुलींसाठी 100% फी माफी योजना : पात्रता आणि अर्ज प्रक्रिया
राज्यातील मुलींसाठी लागू करण्यात आलेल्या 100% शैक्षणिक फी माफी योजनेसाठी काही महत्त्वाचे निकष निश्चित करण्यात आले आहेत. या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी विद्यार्थिनी महाराष्ट्राची रहिवासी (Domicile) असणे आवश्यक आहे. कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न 8 लाख रुपयांपेक्षा जास्त नसावे.
ही योजना सर्वसाधारण (General), आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक (EWS), SEBC आणि OBC प्रवर्गातील विद्यार्थिनींसाठी लागू आहे. शासनमान्य व्यावसायिक अभ्यासक्रम, डिप्लोमा आणि पदवी अभ्यासक्रम शिकणाऱ्या मुलींना या योजनेचा लाभ मिळू शकतो. तसेच सरकारी, अनुदानित आणि खासगी विनाअनुदानित महाविद्यालयांमधील विद्यार्थिनीही या योजनेसाठी पात्र आहेत.
नव्याने समाविष्ट झालेले काही प्रमुख अभ्यासक्रम (परिशिष्ट-अ)
शासनाने जारी केलेल्या २५३ अभ्यासक्रमांच्या यादीत खालीलप्रमाणे पदवी (UG), पदव्युत्तर (PG) आणि डिप्लोमा अभ्यासक्रमांचा नव्याने समावेश करण्यात आला आहे:
-
पदवी अभ्यासक्रम (UG): B.Sc. (Computer Science), B.Sc. (Cyber Security), B.Sc. (Cloud Computing), B.Sc. (Artificial Intelligence & Machine Learning), B.A.LL.B., B.A. (International Journalism), Bachelor of Industrial Automation, B.Sc. (Nanotechnology) इत्यादी.
-
पदव्युत्तर अभ्यासक्रम (PG): M.Sc. (Artificial Intelligence), M.Sc. (Forensic Science and Cyber Security), M.Sc. (Data Science / Scientific Computing), M.Com. (E-Commerce), M.A. (Media and Communication), Master of Computer Management (MCM), आणि उद्योग व कामगार विभागाच्या अंतर्गत असणारा Master of Human Capital Management and Employee Relations इत्यादी.
-
पदविका अभ्यासक्रम (Diploma): Diploma in Medical Laboratory Technology (DMLT), Diploma in Interior Design, Diploma in Apparel Manufacture Design इत्यादी.
आवश्यक कागदपत्रे
-
सक्षम प्राधिकाऱ्याने (तहसीलदार) दिलेले चालू आर्थिक वर्षाचे उत्पन्नाचे प्रमाणपत्र.
-
महाराष्ट्राचे अधिवास प्रमाणपत्र (Domicile Certificate).
-
आधार कार्ड (बँक खात्याशी लिंक असणे अनिवार्य).
-
मागील वर्षाची गुणपत्रिका (Marksheet).
-
कॉलेजचे फी रिसिप्ट आणि बोनाफाइड प्रमाणपत्र.
अर्ज प्रक्रिया कशी करावी?
या फी माफी योजनेसह सावित्रीबाई फुले शिष्यवृत्ती, शाहू महाराज शिष्यवृत्ती यांसारख्या विविध योजनांचे अर्ज एकाच केंद्रीकृत प्रणालीद्वारे प्रक्रिया केले जातात. विद्यार्थिनींनी अर्ज आणि आवश्यक मार्गदर्शक सूचना अधिकृत MahaDBT Portal वरून पूर्ण कराव्यात.
योजनेबाबत अधिक माहिती, परिपत्रके, महाविद्यालयीन अटी आणि तक्रार निवारणासाठी तांत्रिक शिक्षण संचालनालय (DTE Maharashtra) आणि उच्च शिक्षण संचालनालय, पुणे यांच्या अधिकृत संकेतस्थळांना भेट देता येईल.
